Bir okul çıkışı…
Bir park köşesi…
Ya da apartman önünde top oynayan birkaç ilkokul çocuğu…
Kulak misafiri oluyorsunuz.
Duyduklarınız sizi korkutuyor.
Hitap şekilleri sert, kelimeler ağır. Küfür ve argo, neredeyse bir selamlaşma biçimine dönüşmüş. Üstelik bunu bir öfke anında değil, gündelik ve olağan bir dil gibi kullanıyorlar. Oysa karşımızda henüz karakteri, değerleri ve dünyayı algılayış biçimi şekillenmekte olan çocuklar var.
Burada önemli bir ayrımı baştan yapmak gerekiyor: argo ile küfür aynı şey değildir. Argo, bir grubun kendi içinde oluşturduğu, çoğu zaman mecazlı ve bağlama dayalı bir dildir. Küfür ise doğrudan aşağılayan, inciten ve yıkan bir ifadedir. Fakat bu iki kavram arasındaki fark, yetişkinler için anlamlı olabilir; gelişim çağındaki bir çocuk için değil.
Çocuk, kelimenin kökenini ya da toplumsal bağlamını düşünmez. Duyar, tekrar eder ve normalleştirir.
Asıl tehlike de burada başlıyor.
Bir çocuğun küfürlü ya da argo bir dili bilmesi ile onu kullanması arasında çok ciddi bir fark vardır. Bilmek, dünyayı tanımanın doğal bir parçasıdır. Hayatı fanus içinde yaşamıyoruz. Çocuk elbette duyacak, soracak, merak edecek. Ama kullanmak; o kelimeyi içselleştirmek, dilinin parçası hâline getirmek demektir. Dil ise yalnızca konuşma aracı değildir.
Sürekli sert kelimelerle konuşan bir çocuk, zamanla sert düşünmeye başlar.
Hakaretle iletişim kuran, anlaşmazlığı da hakaretle çözmeye yönelir.
Saygının yerini alay, nezaketin yerini kabalık doldurur.
Bu durum sadece bireysel bir “terbiye meselesi” de değildir. Toplumsal bir iklimin yansımasıdır. Ekranlardan taşan dil, kontrolsüz sosyal medya, yetişkinlerin kendi aralarındaki hoyrat üslup… Çocuklar bize bakıyor. Bizim konuşma biçimimizi model alıyor.
Sonra dönüp “Bu çocuklar neden böyle konuşuyor?” diye şaşırıyoruz.
Oysa çocuk, ona sunduğumuz dünyanın aynasıdır.
Kelimeler masum değildir. Özellikle de çocukların ağzında…
Bir kelime, bir değeri taşır.
Bir hitap şekli, bir bakış açısını.
İlkokul çağındaki bir çocuğun dili; saygıyı, sınırı ve merhameti öğrenmesi gereken bir dildir. Argo ve küfürle erken yaşta tanışan bir dil ise bu değerleri öğrenmekte zorlanır. Çünkü yıkıcı kelimeler, yapıcı duygulara yer bırakmaz.